Kiến tạo và hành động cho tương lai Đồng bằng sông Cửu Long

Kiến tạo và hành động cho tương lai Đồng bằng sông Cửu Long
13.04.2020 548

Do tính đặc thù của khu vực ĐBSCL, là một phần của lưu vực hạ lưu sông sông Mekong, và lại nằm phía cuối nguồn, việc đưa ra bất kỳ quy hoạch nào cho phát triển kinh tế – xã hội của vùng đều phải được đặt trong không gian phát triển tổng thể của cả lưu vực sông.

Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL), một phần của châu thổ sông Mekong (Mekong Delta), từ lâu được xem là vựa lúa và vựa cá lớn nhất Việt Nam. Được thiên nhiên ưu ái ban tặng trung bình mỗi năm khoảng 475 tỷ m3 nước ngọt và hàng trăm triệu tấn phù sa chảy qua, khu vực có tổng diện tích hơn 40.500 km2 này đang hàng ngày cung cấp sinh kế cho khoảng 18 triệu người.

Tác động của biến đổi khí hậu mà cụ thể là đợt hạn hán và xâm nhập mặn tại ĐBSCL đầu năm 2016 cho thấy khu vực này đang phải đối mặt với nhiều thách thức mang tính sống còn, đe dọa sinh kế và cuộc sống của hàng triệu người dân nơi đây. Vấn đề phát triển bền vững khu vực ĐBSCL đang tồn tại không ít những bất cập.

Với diện tích 39.734 km², ĐBSCL là một trong những đồng bằng lớn, phì nhiều nhất Đông Nam Á và thế giới, là vùng sản xuất, xuất khẩu lương thực, vùng cây ăn trái nhiệt đới lớn nhất Việt Nam. Ảnh: Hoàng Hường

Mục tiêu phát triển bền vững cho khu vực ĐBSCL hiện đang được Chính phủ xem như ưu tiên hàng đầu, phản ánh qua các hành động thực tiễn mà cụ thể là Hội nghị Chuyển đổi mô hình phát triển bền vững ĐBSCL thích ứng với biến đổi khí hậu với tầm nhìn tới năm 2100, sẽ diễn ra trong hai ngày 26-27/9 tại Cần Thơ, chủ trì trực tiếp của TT Nguyễn Xuân Phúc.

Định hướng phát triển vùng

Do tính đặc thù của khu vực ĐBSCL, là một phần của lưu vực hạ lưu sông sông Mekong, và lại nằm phía cuối nguồn, việc đưa ra bất kỳ quy hoạch nào cho phát triển kinh tế – xã hội của vùng đều phải được đặt trong không gian phát triển tổng thể của cả lưu vực sông.

Trên nguyên tắc, tương lai phát triển của khu vực ĐBSCL phụ thuộc rất nhiều vào những gì mà các nước láng giềng và kể cả Việt Nam đang và sẽ can thiệp vào dòng Mekong ở trên thượng lưu. Trong bối cảnh các nước vùng thượng lưu sông Mekong mà đặc biệt là Trung Quốc, Lào và kể cả Campuchia đã và đang xây dựng nhiều hơn các con đập thủy điện trên dòng chính sông Mekong, việc định hướng phát triển của ĐBSCL cần được xem xét một cách thấu đáo thông qua việc xây dựng các kịch bản phát triển lưu vực khác nhau. Đơn giản hơn, các nhà hoạch định chính sách cần dựa vào các tiêu chí sau để có thể định hướng cho sự phát triển cho ĐBSCL:

Thứ nhất là các can thiệp ngắn hạn (15 năm), trung hạn (đến 30 năm) và dài hạn (đến 50 năm) mà các nước có thể làm đối với sông Mekong trên khu vực thượng lưu. Các can thiệp mà Việt Nam cần quan tâm nhất đó là số lượng các con đập thủy điện sẽ được xây thêm trên dòng chính và các công trình sử dụng nước cũng như chuyển nước quy mô lớn theo cùng các mốc thời gian trên thượng lưu.

Thứ hai là những thay đổi mang tính định lượng sẽ xảy ra tại ĐBSCL tương ứng với từng kịch bản phát triển về (a) thay đổi chế độ thủy văn (lưu lượng và phân bố), (b) thay đổi địa mạo, (c) thay đổi về chất lượng nước, (d) thay đổi về số lượng và chất lượng của phù sa, bùn cát, và (e) thay đổi liên quan đến năng suất sinh học sơ cấp và nguồn lợi thủy sản, v,v. Những thay đổi này cần được đặt trong mối tương quan với các tác động do biến đổi khí hậu mà cụ thể là nhiệt độ tăng và mực nước biển dâng, vốn rất nhạy cảm cho khu vực này do tính đặc thù về địa hình (thấp) và hệ thống kênh rạch chằng chịt.

Thứ ba là nhu cầu sử dụng nước và các tài nguyên liên quan nhằm đáp ứng cho sự phát triển kinh tế, xã hội của từng địa phương trong từng giai đoạn, cũng cần được tính toán một cách phù hợp trong định hướng phát triển của khu vực. Các nhu cầu về năng lượng, nước và các nguồn tài nguyên khác cho từng lĩnh vực (a) nông nghiệp, (b) nuôi trồng thủy sản, (c) công nghiệp, (d) du lịch, và (e) dân sinh được xem là những số liệu đầu vào quan trọng.

Lúa nước là sản phẩm chủ đạo của ĐBSCL (Ảnh: Hoàng Hường/VietNamNet)

Đâu là giải pháp

Các giải pháp cụ thể cho quy hoạch và phát triển toàn vùng cũng như từng địa phương có thể được đưa ra thông qua phân tích kịch bản phát triển, và thứ tự ưu tiên căn cứ vào thực trạng và khả năng huy động nguồn lực của địa phương và trung ương. Hiện trạng phát triển cùng các thách thức ĐBSCL đang đối mặt cộng với kinh nghiệm từ các nước phát triển, đặc biệt là Hà Lan, có thể tham khảo vài gợi ý sau đây:

Giải pháp quy hoạch: xây dựng được một bản quy hoạch tổng thể toàn vùng ĐBSCL dựa trên kịch bản phát triển được thống nhất lựa chọn. Nguyên tắc là đảm bảo sự tham gia của các bên liên quan trên nền tảng phân tích không gian đa chỉ tiêu (SMCA). Bản quy hoạch này có thể giúp các nhà hoạch định chính sách có một cái nhìn rõ hơn về không gian (lĩnh vực gì, ở đâu, kết nối thế nào) và thời gian (khi nào, bao lâu, và lộ trình thực hiện).

Giải pháp phòng chống: bảo vệ tối đa cuộc sống và tài sản của người dân trước thiên tai (chủ yếu là lũ, lụt) và tác đông của biến đổi khí hậu thông qua việc cải tạo, tăng cường, và làm mới hệ thống đê biển, đê bao, bờ bao (có phân cấp) cho các đô thị và nơi tập trung dân cư; nâng cao khả năng tiêu thoát và điều tiết lũ cũng như kiểm soát tối đa xâm nhập mặn cho từng hệ thống sông, cửa sông nhằm giảm thiểu tối đa các rủi ro tiềm tàng. Xem xét thử nghiệm hệ thống đê ao (pond dyke) nhằm trữ nước trong mùa khô và bảo vệ trong mùa lũ cho các khu vực được quy hoạch cho nuôi trồng thủy sản.

Giải pháp thích ứng: áp dụng phương châm “sống chung với lũ” hay “cho nước lũ tràn đồng” tại một số vùng sản xuất nông nghiệp, các khu bảo tồn và rừng ngập mặn nhằm tận dụng tối đa nguồn phù sa và dinh dưỡng từ tự nhiên phục vụ thau chua, rửa mặn, bổ sung độ màu mỡ cho đất và nâng cao khả năng phòng hộ của hệ sinh thái ven biển. Ngoài ra cần nâng cao năng lực và quy trình vận hành hồ chứa trên thượng lưu (Tây Nguyên) và ao đầm ở hạ lưu phục vụ chống hạn khi cần.

Hy vọng rằng bằng quyết tâm cùng hành động của một chinh phủ liêm chính và kiến tạo, cùng sự vào cuộc của các bên liên quan, tầm nhìn thế kỷ cho ĐBSCL sẽ sớm đưa ra một mô hình cho phát triển bền vững, phát huy tiềm năng, phù hợp với điều kiện tự nhiên, con người và văn hóa trên cơ sở kết hợp khoa học công nghệ cao với kế thừa tri thức bản địa, biến thách thức thành cơ hội, vì tương lai tốt đẹp hơn cho người dân nơi đây.

Trần Văn Tuấn – Điều phối viên Chương trình Quản lý Kiến thức & thông tin, Ban thư ký Ủy hội sông Mekong giai đoạn 2009 – 2012

Tin chọn lọc khác
Biến đổi khí hậu là gì ? Những nguyên nhân và hiện tượng biến đổi khí hậu chủ yếu !
13.04.2020 701
Trong những năm gần đây, cụm từ " biến đổi khí hậu" được quan tâm rất nhiều. Nó không chỉ đang gây tác động xấu đến đời sống của con người ở hiện tại mà còn đe dọa đến môi trường sống trong tương lại. Vậy, biến đổi khí hậu là gì, nguyên nhân và có những hiện tượng chủ yếu nào?
Đổi mới trong tư duy và nhận thức về biến đổi khí hậu
13.04.2020 692
Phát biểu chỉ đạo tại Hội nghị triển khai nhiệm vụ năm 2020 của Cục Biến đổi khí hậu, Thứ trưởng Lê Công Thành đề nghị Cục Biến đổi khí hậu cần có sự đổi mới trong tư duy và nhận thức về biến đổi khí hậu để đáp ứng sự thay đổi chung của thế giới.
Trái đất sẽ ra sao khi ngày càng nóng lên
13.04.2020 614
Khi trái đất nóng dần lên thì kéo theo thảm kịch vô cùng lớn đó chính là sự xuất hiện của các kiểu thời tiết cực đoan nguy hiểm hay hạn hán kéo theo giá lương thực tăng cao là những vấn đề ảnh hưởng từ biến đổi khí hậu, đang có tác động lớn trên quy mô toàn cầu.
Những tác động nghiêm trọng nhất từ biến đổi khí hậu trên Thế giới
13.04.2020 605
Biến đổi khí hậu mà biểu hiện chính là sự nóng lên toàn cầu và mực nước biển dâng đã tạo nên các hiện tượng thời tiết cực đoan tiết hiện nay. Đây là một trong những thách thức lớn nhất đối với nhân loại trong thế kỷ 21 vì biến đổi khí hậu đang ảnh hưởng trực tiếp đến hệ sinh thái, tài nguyên môi trường và cuộc sống của con người
Ðồng bộ các giải pháp ứng phó với biến đổi khí hậu
13.04.2020 533
Đứng trước tình trạng biến đổi khí hậu tăng cao như hiện nay, các biện pháp đồng bộ giải quyết vấn đề đã được đưa ra và cam kết thi hành hiệu quả
Cam kết ứng phó với biến đổi khí hậu toàn cầu - Thách thức và cơ hội với ngành Công Thương
13.04.2020 511
Trong khoảng chục năm trở lại đây, gần như tất cả các Chương trình thời sự chính luận đều xuất hiện cụm từ “ứng phó với biến đổi khí hậu”, cụm từ này nằm trong hầu hết các chương trình hợp tác song phương, đa phương, khu vực cũng như toàn cầu và trực tiếp nhất là trong các công tác chỉ đạo, điều hành của Chính phủ hàng ngày tới tất cả các ngành, địa phương trong phạm vi cả nước. Như vậy có thể thấy, câu chuyện về ứng phó với biến đổi khí hậu bao gồm hai hành động thích ứng và giảm nhẹ đã trở nên phổ biến hơn bao giờ hết, trong bài viết này sẽ chia sẻ thêm một số phân tích về các cam kết quốc tế về giảm nhẹ biến đổi khí hậu và bản chất tác động đến thế giới cũng như Việt Nam.
6 nhiệm vụ ứng phó với biến đổi khí hậu tại Việt Nam
13.04.2020 500
(ĐCSVN) – Kế hoạch hành động ứng phó với biến đổi khí hậu (BĐKH) giai đoạn 2021 – 2030, tầm nhìn đến năm 2050 được triển khai sẽ giải quyết nhiều nhiệm vụ quan trọng, góp phần giảm thiểu tác động của BĐKH tại Việt Nam.
Đông Nam Á – khu vực bị đe dọa nhiều nhất bởi biến đổi khí hậu
13.04.2020 529
(ĐCSVN) – Phát biểu tại Hội nghị Cấp cao Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) lần thứ 35 ở Bangkok (Thái Lan), ngày 3/11, Tổng thư ký Liên hợp quốc António Guterres nêu rõ: Tình trạng khẩn cấp khí hậu là vấn đề quan trọng nhất của thời đại chúng ta.
Tình hình Biến đổi khí hậu trên thế giới và những tác hại
13.04.2020 481
Khí hậu là trạng thái khí quyển ở nơi nào đó, được đặc trưng bởi các trị số trung bình nhiều năm về nhiệt độ, độ ẩm, lượng mưa, lượng bốc thoát hơi nước, mây, gió...Như vậy, khí hậu phản ánh giá trị trung bình nhiều năm của thời tiết và nó thường có tính chất ổn định, ít thay đổi.
2020 có khả năng là một trong những năm nóng nhất lịch sử
13.04.2020 595
Chuyên gia khí tượng nhận định năm 2020 có khả năng là một trong những năm nóng nhất lịch sử. Nếu dự báo là chính xác, thế giới sẽ đến gần hơn với bờ vực của sự cố khí hậu vào năm 2020.
Biến đổi khí hậu ở Việt Nam: Những vấn đề lớn cần giải quyết
12.04.2020 521
Biến đổi khí hậu dường như không còn xa lại đối với mọi người dân Việt Nam, và trong nhiều trường hợp nó được vận dụng hoặc vô thức hoặc có chủ ý vào việc giải thích những gì đã, đang và sẽ xảy ra đối với điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội, môi trường. Nhưng trên thực tế, biến đổi khí hậu diễn ra ở Việt Nam như thế nào và chúng ta có thể ứng phó gì trước những hệ lụy mà nó gây ra?
Sức mạnh 'hủy diệt' của than đá và dầu mỏ đến tương lai của chúng ta
25.02.2020 2061
Khi sức mạnh của than đá, dầu mỏ được kích hoạt ồ ạt, ai có thể biết rằng bằng cách đốt cháy quá khứ, chúng ta sẽ phải đối mặt với bất ổn khủng khiếp nhường nào trong tương lai? Nóng lên toàn cầu là việc Mặt Trời chiếu không thương tiếc một luồng sáng hủy diệt vào lịch sử. Nếu chúng ta chờ đợi một thời gian nữa và sau đó phá hủy nền kinh tế hóa thạch trong một cú đánh khổng lồ, ấm lên toàn cầu vẫn sẽ gieo rắc bóng tối cho tương lai.
Đại dương đang bị đốt nóng bằng lượng nhiệt của 5 quả bom nguyên tử mỗi giây
09.02.2020 1085
Bước sang thập kỷ thứ 3 của thế kỷ 21, chưa bao giờ vấn đề biến đổi khí hậu - nóng lên toàn cầu lại trở thành bài toán nhức nhối cho toàn nhân loại đến thế, bởi ảnh hưởng và tác động của nó không loại trừ bất cứ một khu vực nào trên thế giới. Với mỗi giây, đại dương trên toàn thế giới bị đốt nóng bởi lượng nhiệt tương đương 5 quả bom nguyên tử Little Boy.
Úc trải qua trận cháy rừng 'đại thảm họa' với nửa tỉ sinh vật bị thiêu cháy
14.01.2020 1061
Từng thị trấn bị san phẳng khi lửa tràn qua bụi rậm, tiến đến cao tốc, vươn cả lên các đỉnh núi cao. Tại New South Wales - một trong những bang đông dân nhất Australia, người dân hoảng loạn chạy trốn trên những con đường tắc nghẽn vì xe cộ không thể di chuyển. Cháy rừng diễn ra dày đặc, lửa ngùn ngụt bốc lên mà không có dấu hiệu chấm dứt, còn nhà chức trách thì liên tục kêu gọi người dân đi sơ tán kèm lời cảnh báo khẩn cấp trên toàn quốc.
Hiểm họa khôn lường và nỗi sợ của nhà khoa học về vùng chết trên đại dương.
17.12.2019 1070
Được ví như một bệnh dịch đại dương, các vùng chết này đã tăng cả quy mô lẫn số lượng trong những năm gần đây. Điều này gây ra những lo ngại cho các nhà khoa học khi vấn đề này chưa tìm được hướng giải quyết.
Những tác nhân tự nhiên gây ra biến đổi khí hậu
16.12.2019 1002
Các nguyên nhân gây ra biến đổi khí hậu do các yếu tố tự nhiên đóng góp một phần rất nhỏ vào sự biến đổi khí hậu và có tính chu kỳ kể từ quá khứ đến hiện nay. Tuy nhiên, những tác động này cũng đẩy nhanh quá trình của biến đổi khí hậu và mang lại những hậu quả nặng nề
Nguyên nhân và hiện tượng biến đổi khí hậu phổ biến đáng lo ngại
16.12.2019 849
Biến đổi khí hậu đang gây tác động xấu đến đời sống của con người ở hiện tại và đe dọa đến môi trường sống trong tương lai. Hãy cùng tìm hiểu nguyên nhân và có những hiện tượng chủ yếu.
Biến đổi khí hậu – những tác hại mà môi trường phải gánh chịu
16.12.2019 895
Biển đổi khí hậu là sự thay đổi những yếu tố gốc ở một trong 2 môi trường quan trọng hoặc vật lý hoặc là sinh học, những biến đổi này mang tính tiêu cực và có những tác động xấu khó có thể phục hồi đến đời sống tự nhiên cũng như sinh hoạt chung của hệ động vật sinh thái và con người.
Cháy rừng có thể thiêu chết 350 con koala
01.11.2019 695
AUSTRALIA - Hàng nghìn ha rừng, trong đó có nơi tập trung số lượng lớn koala, bị phá hủy trong vụ cháy kéo dài nhiều ngày.
Làm nguội trái đất
03.11.2019 713
“Nếu chúng ta chặt cây thì trái đất sẽ nóng dần lên. Không khí sẽ càng ô nhiễm nặng hơn và chỉ thở thôi cũng trở nên khó khăn hơn đấy,” cậu bé Nhang, 13 tuổi, người dân tộc Raglay, reo lên khi chơi trò “Hạ nhiệt trái đất” với các bạn cùng lớp. Một bạn khác vội nói chen vào: “Trò này vui quá hay quá, tớ chỉ muốn chơi trò chơi này mãi”. Trong không khí nói cười rộn rã, Nhang cùng các bạn ở trường nội trú dân tộc thiểu số Pi Năng Tắc ngồi thành vòng tròn để chơi trò chơi mới – “Hạ nhiệt trái đất”. Với nhiều em học sinh, trò chơi mang tính phối hợp này đem lại nhiều thích thú cho các em trong giờ giải lao sau các tiết học văn hóa, không những vậy, trò chơi còn giúp truyền tải những thông điệp và lời khuyên vô cùng hữu ích, đặc biệt hết sức quan trọng đối với những em học sinh của tỉnh Ninh Thuận.
Biến đổi khí hậu – Nhỏ nhưng ảnh hưởng lớn
03.11.2019 671
Biến đổi khí hậu ảnh hưởng rất lớn tới đời sống hàng ngày của chúng ta. Vậy biến đổi khí hậu là gì? Nguyên nhân và hậu quả mà biến đổi khí hậu gây ra ra sao? Trong những năm gần đây, theo chính sách môi trường, biến đổi khí hậu thường nhắc đến sự thay đổi thời tiết. Sự biến đổi này có thể là thay đổi thời tiết quanh một mức trung bình. Hoặc sự biến đổi này có thể là sự thay đổi thời tiết bình quân. Các hiện tượng này gọi chung là sự nóng lên toàn cầu. Còn theo Công ước khung của Liên hợp Quốc về biến đổi khí hậu, biến đổi khí hậu là sự thay đổi thành phần khí quyển của Trái Đất. Biến đổi khí hậu là sự biến thiên tự nhiên của khí hậu.
Thiên thể rơi xuống Trái Đất, tiêu diệt hổ răng kiếm 13.000 năm trước
03.11.2019 689
Các nhà khoa học phát hiện bằng chứng cho thấy 13.000 năm trước, một thiên thể rơi xuống Trái Đất và tiêu diệt các loài thú kỷ băng hà như voi mamoth và hổ răng kiếm.
Rác vũ trụ đang bao vây Trái Đất
03.11.2019 781
Không gian bên ngoài Trái Đất không còn nhiều, và rác thải vũ trụ là một phần nguyên nhân.
Tin xem nhiều
Tin mới nhất