Giải mã nguyên nhân khiến Đế chế Ottoman kiêu hùng tồn tại hơn 600 năm sụp đổ chóng vánh

Giải mã nguyên nhân khiến Đế chế Ottoman kiêu hùng tồn tại hơn 600 năm sụp đổ chóng vánh
06.04.2020 1220

Đế chế Ottoman là một trong những đế chế vĩ đại nhất, hùng mạnh nhất trong lịch sử nhân loại. Tồn tại hơn 600 năm, từ cuối thế kỷ 13 (1299) đến thế kỷ 20 (1923), lãnh thổ của đế chế Ottoman trải rộng trên vùng diện tích 5,6 triệu km².

Hành trình 624 năm ra đời, phát triển hùng mạnh rồi dần lụi tàn của Đế chế Ottoman được lịch sử ghi lại như thế nào, National Geographic sẽ đưa độc giả tìm hiểu vấn đề.

Đế chế Ottoman (còn được gọi là Đế chế Thổ Nhĩ Kỳ) phát triển từ một thành trì của Thổ Nhĩ Kỳ ở bán đảo Anatolia thành một quốc gia rộng lớn. Ở thời kỳ hưng thịnh nhất, lãnh thổ của Đế chế Ottoman gồm các vùng Tiểu Á, Trung Đông, nhiều phần ở Bắc Phi, và đa phần đông nam châu Âu đến tận Kavkaz. Phía Bắc giáp tận Vienna, Áo - Phía Đông giáp Vịnh Ba Tư - Phía Tây giáp Algeria - Phía Nam giáp Yemen.

(Lãnh thổ của Đế chế Ottoman tính đến năm 1683 (màu nâu))

Thành công của Đế chế Ottoman nằm trong hệ thống quản lý tập trung của những người đứng đầu. Việc nắm trong tay một số tuyến thương mại sinh lợi nhất thế giới, giúp cho đế chế này nhanh chóng có được sự giàu có. Trong khi đó, hệ thống quân sự được tổ chức hoàn hảo giúp cho Ottoman nắm trong một trong những đội quân mạnh nhất trong lịch sử.

Nhưng, Đế chế Ottoman cũng không nằm ngoài quy luật Trỗi dậy rồi phải Sụp đổ. Hơn 6 thế kỷ Đế chế Ottoman trỗi dậy mạnh mẽ từ Anatolia, cuối cùng nó đã sụp đổ một cách thảm khốc trong bối cảnh Thế chiến thứ nhất của nhân loại.

1. Đế chế trỗi dậy mạnh mẽ

Đế chế Ottoman được thành lập lần đầu tiên ở vùng tây bắc Anatolia ngày nay (Tiểu Á) bởi Osman I, một thủ lĩnh bộ lạc Thổ Nhĩ Kỳ du mục, vào cuối những năm 1200.

Cuối thế kỷ 13, Osman I bắt đầu chinh phục khu vực Anatolia bằng cách phát động các cuộc tấn công chống lại Đế chế Byzantine (Đế quốc Đông La Mã) đang suy yếu.

Khoảng năm 1299, ông tuyên bố mình là lãnh đạo tối cao của Tiểu Á, và những người kế vị của ông đã mở rộng ngày càng xa hơn vào lãnh thổ Đế chế Byzantine với sự giúp đỡ của lực lượng quân đội đánh thuê từ bên ngoài.

(Chân dung thế kỷ 16 của Osman I, vị vua đầu tiên của Đế chế Ottoman)

Đến giữa thế kỷ 14, người Ottoman đã tiến về phía tây và chiếm quyền kiểm soát Balkan. Chỉ 100 năm sau, Đế quốc Ottoman đã giúp lật đổ Đế chế La Mã, và đến thế kỷ 17, Đế chế Ottoman đã mở rộng sang các khu vực ở phía tây châu Á, đông nam và trung tâm châu Âu, bắc và đông bắc châu Phi, và vùng Kavkaz.

Tính đến thời điểm đó, lãnh thổ Đế quốc Ottoman bao phủ 5,1 triệu km vuông và kiểm soát dân số khoảng 15 triệu người. Đế quốc Ottoman trở thành một trong những đế chế lớn nhất và hùng mạnh nhất trong lịch sử loài người.

Vào năm 1453, hậu duệ của Osman, gọi là Ottoman, cuối cùng đã khiến Đế quốc Byzantine phải quỳ phục khi người Ottoman chiếm được 'thành phố không thể chinh phục' Constantinople. Thành phố được đặt tên theo Constantine, hoàng đế Kitô giáo đầu tiên của Rome, sau đó được biết đến với cái tên Istanbul.

Đế chế Ottoman mở ra một triều đại mới, lấy thủ đô là Istanbul, tiếp tục mở rộng bờ cõi lãnh thổ rộng khắp Balkan, Trung Đông và Bắc Phi.

Dưới triều đại của Suleiman I (hay Suleiman nhà làm luật) - vị Sultan (Quốc vương) thứ 10 và trị vì lâu nhất nhất của Đế chế Ottoman, đã đưa Ottoman bức vào thời kỳ hưng thịnh nhất trong lịch sử từ thế kỷ 16 trở đi.

(Họa phẩm về Suleiman I (1494-1566) được xem là của Titian - danh họa Italia, khoảng năm 1530)

Lịch sử thế giới công nhận Suleiman I (1494-1566) là nhà quân chủ nổi tiếng nhất châu Âu thế kỷ 16. Với thành tựu tái xây dựng hệ thống pháp luật nhà Ottoman, ông là người làm nên sự tột đỉnh vinh quang của nền quân sự, chính trị và kinh tế của Đế chế Ottoman.

Không những thế, dưới triều đại của ông, nghệ thuật, kiến trúc của Ottoman phát triển mạnh mẽ, đạt đến tầm cao mới.

Tất nhiên, không thể không có góc tối của một đế chế hùng cứ một vùng rộng lớn như thế trong lịch sử. Vẫn còn những đấu đá, tranh giành quyền lực giữa hoàng thân quốc thích của các Sultan. Vẫn còn những nô lệ phải lao động và buộc phải vào quân ngũ, phục vụ cho nhà nước. Song, nhìn chung, người dân của đế chế nói chung được hưởng hòa bình, tự do tôn giáo, ổn định kinh tế và chính trị.

2. Đế chế Ottoman bắt đầu sụp đổ

Vào thời kỳ đỉnh cao, Đế chế Ottoman là một thế lực đáng gờm trong bản đồ chính trị châu Âu và là nơi có nhiều Kitô hữu hơn người Hồi giáo. Nhưng bước vào thế kỷ 17, Đế chế Ottoman bắt đầu mất đi thành trì.

Dù vẫn thực hiện các cuộc chinh phạt lãnh thổ mới, vùng đất mới nhưng sau thất bại trong việc chinh phục Vienna lần thứ hai vào năm 1683, Đế chế Ottoman bắt đầu suy yếu.

Mưu đồ chính trị trong thời kỳ cai trị của Sultan; các cường quốc châu Âu thay nhau củng cố quyền lực; cạnh tranh kinh tế gay gắt vì các tuyến thương mại mới; và sự khởi đầu của Cách mạng công nghiệp đều làm mất tính ổn định của đế chế một thời vô song.

Đến thế kỷ 19, Đế chế Ottoman suy yếu thực sự khi lãnh thổ ngày càng bị thu hẹp, kinh tế sụt giảm và bắt đầu gia tăng sự phụ thuộc vào phần còn lại của châu Âu.

Các cuộc chiến tranh Balkan (Balkan Wars) trong hai năm 1912 và 1913 đã khiến Đế chế Ottoman hao tổn rất lớn về lãnh thổ và dân số. Cụ thể, Đế chế Ottoman mất 33% lãnh thổ và 20% dân số sau các cuộc chiến diễn ra tại bán đảo Balkan, miền đông nam châu Âu.

Đến giữa thế kỷ 19, Đế chế Ottoman đã thực hiện một cuộc cải cách nhằm hiện đại hóa đất nước, cố gắng lấy lại một phần sức mạnh đã mất. Những nỗ lực này phần lớn không thành công, và trong Thế chiến I, đế chế đã hoàn toàn suy tàn.

Khi Thế chiến thứ nhất (1914-1918) nổ ra, Đế chế Ottoman đã gia nhập một liên minh bí mật với Đức. Cuộc chiến sau đó là thảm họa bởi sự sụp đổ của Đế chế Ottoman là hậu quả trực tiếp từ Thế chiến I. Hơn hai phần ba quân đội Ottoman bỏ mạng trong Thế chiến I và có tới 3 triệu dân thường thiệt mạng.

Trong số đó có khoảng 1,5 triệu người Armenia bị xóa sổ trong các vụ thảm sát và diễu hành tử thần trong khi họ bị trục xuất khỏi lãnh thổ Ottoman.

Phe Liên minh trung tâm (Đế chế Đức, Đế quốc Áo-Hung...) mà Đế chế Ottoman theo là phe thua trận. Kết cục, Đế chế Ottoman bị Anh, Hy Lạp, Pháp, Ý... chinh phạt và phân chia.

Vào năm 1922, những người theo chủ nghĩa dân tộc Thổ Nhĩ Kỳ đã bãi bỏ vương quốc này, chấm dứt những gì đã từng là đỉnh cao nhất của một trong những đế chế thành công nhất, hùng mạng nhất trong lịch sử.

Tổng cộng, Đế chế Ottoman trải qua 36 đời quốc vương, từ năm 1299 đến 1922. Sau hơn 600 năm tồn tại, Đế chế Ottoman ngày nay vẫn được nhớ đến nhờ sở hữu quân đội hùng mạnh, đa dạng sắc tộc, nền nghệ thuật tinh tế cùng những công trình kiến trúc tuyệt tác. Ảnh hưởng của đế chế này vẫn còn rất mạnh tại quốc gia Thổ Nhỹ Kỳ hiện đại ngày nay.

Tin chọn lọc khác
'Vũng bùn' khủng hoảng lớn nhất của Đế chế La Mã: Sụp đổ hay sống sót?
02.04.2020 1192
Trong thế kỷ III sau Công nguyên (SCN), Đế chế La Mã đã trải qua cuộc khủng hoảng lớn nhất trong lịch sử của đế chế này, gồm sự bất ổn bên trong, nội chiến và vô số cuộc xâm lược man rợ. Tất cả đều đe dọa làm sụp đổ đế chế lớn nhất thế giới.
Tây An - nơi Tần Thủy Hoàng yên giấc nghìn thu
01.04.2020 1301
Đến nay thì Lăng mộ Tần Thủy Hoàng vẫn chưa được khai quật toàn bộ. Đó là một trong những lăng mộ lớn nhất thế giới. Còn về lí do đặt vị trí lăng mộ thì có nhiều nguyên nhân.
Hoàng đế Pháp Napoleon mở liên minh xâm chiếm Nga như thế nào
31.03.2020 1375
Sau khi nhiều lần bị Nga làm phật ý, bao gồm cả việc cầu hôn các công chúa Nga không thành, Hoàng đế Pháp Napoleon đã quyết định xâm chiếm Nga.
Atlantis - Quốc gia văn minh bị nhấn chìm dưới nước 10.000 năm trước
30.03.2020 1747
Atlantis được đề cập đầu tiên bởi nhà triết học Hy Lạp cổ đại Plato hơn 2.300 năm trước. Theo Plato, quốc đảo không tưởng tồn tại khoảng 9.000 năm trước thời của ông và đã biến mất một cách bí ẩn.
Điệp viên thứ tư đánh cắp bí mật bom nguyên tử của Mỹ cho Liên Xô
12.04.2020 1144
Ba điệp viên từ lâu đã nổi tiếng vì đã đánh cắp bí mật nguyên tử của Mỹ từ năm 1940 đến 1948, chia sẻ thông tin đó với Liên Xô. Hành động của họ đã nhanh chóng giúp phát triển vũ khí hạt nhân của Liên Xô và tạo tiền đề cho Chiến tranh Lạnh. Trong nhiều thập kỷ, tên của điệp viên thứ tư này không được công chúng biết đến.
Trận chiến nổi tiếng khai sinh môn chạy Marathon ngày nay
13.02.2020 1999
Chiến thắng tại Marathon của hơn 10.000 quân Athens trước hơn 70.000 quân Ba Tư mang nhiều ý nghĩa đối với người Hy Lạp. Sau này quân Ba Tư còn nhiều lần mang những đội quân lớn mạnh hơn tiến đánh, nhưng lần nào người Hy Lạp cũng nhắc đến trận Marathon nhằm cổ vũ tinh thần và tiếp tục đánh bại quân Ba Tư.
Những cuộc chiến vĩ đại làm thay đổi cả lịch sử thế giới
16.01.2020 2144
Lịch sử nhân loại đã trải qua vô số trận chiến lớn nhỏ, mỗi cuộc chiến đều mang trong mình một ý nghĩa nhất định. Trong số đó, có những trận chiến có ý nghĩa quan trọng đối với cả thế giới chứ không riêng một bộ phận, tầng lớp hay một quốc gia nào. Hãy cùng tìm hiểu về những trận chiến này và lý do chúng lại có ý nghĩa quan trọng như vậy đối với lịch sử loài người.
Edison và hơn 10.000 lần thất bại để mang lại ánh sáng cho nhân loại
22.12.2019 3279
Từ đứa trẻ bị đuổi học vì "đần độn", Thomas Edison đã trở thành thiên tài thế kỷ nhờ được mẹ dạy dỗ và niềm đam mê khám phá của bản thân, không sợ thất bại để đạt đến thành công.
Những điều bạn chưa biết về 2 vụ đánh bom nguyên tử ở Hiroshima và Nagasaki
12.12.2019 2062
Chỉ với chiếc công tắc nhỏ, cách mà loài người nhìn nhận chiến tranh hạt nhân đã thay đổi hoàn toàn. Thật kỳ lạ khi mà bi kịch này đã truyền cảm hứng cho một trong những con quái vật điện ảnh nổi tiếng nhất mọi thời đại. Gần mười năm sau khi cả hai thành phố phải hứng chịu thảm kịch và sự tàn phá của các vụ đánh bom
Israel phát hiện đinh và búa sắt 1.400 năm tuổi từ thời Đông La Mã
03.11.2019 1165
Theo Cơ quan Cổ vật Israel (IAA), hiện chỉ có 20 chiếc búa cổ được ghi nhận trong kho dữ liệu cổ vật quốc gia, trong đó chỉ có 6 chiếc thời kỳ Đế quốc Đông La Mã. Ngày 30/10, Cơ quan Cổ vật Israel (IAA) thông báo đã phát hiện một chiếc búa sắt cùng nhiều đinh sắt 1.400 năm tuổi, từ thời kỳ Đế quốc Đông La Mã, trong quá trình khai quật tại miền Bắc Israel. Các nhà khảo cổ và nhiều tình nguyện viên tham gia khai quật cổ vật đã phát hiện những công cụ trên tại địa điểm tọa lạc thành phố cổ Usha của người Do Thái trong các thời kỳ Đế quốc La Mã và Đông La Mã.
“San hô đá” tiết lộ sự biến mất bí ẩn của đế chế 4.200 năm tuổi
03.11.2019 1256
Một thảm họa "từ trên trời" khiến đế chế Akkadian hùng mạnh bỗng chốc bị xóa sổ, để lại những thành trì hoang phế. Một thảm họa "từ trên trời" khiến đế chế Akkadian hùng mạnh bỗng chốc bị xóa sổ, để lại những thành trì hoang phế. Nhóm nghiên cứu dẫn đầu bởi nhà địa chât Tsuyoshi Watanabe từ Đại học Hokkaido (Nhật Bản) đã bất ngờ tìm được nguyên nhân tàn lụi của đế chế Akkadian hùng mạnh từng cai trị vùng đất nay là Đông Bắc Syria suốt thế kỷ 24-22 trước Công Nguyên.
Phát hiện lý do thực sự khiến Đế chế Khmer cổ buộc phải di dời kinh đô, để rồi làm nên một huyền thoại lịch sử
03.11.2019 1275
Không phải lúc nào Angkor cũng là thủ đô của Đế chế Khmer. Đã có thời điểm nó được dời đến một nơi khác, chỉ là nơi ấy sụp đổ quá nhanh. Đế chế Khmer cổ cho đến ngày nay vẫn được xem là một trong những đế quốc hùng mạnh trong lịch sử Đông Nam Á xưa kia. Đế chế này đã sụp đổ, nhưng từng sở hữu lãnh thổ lớn nhất Đông Nam A, diện tích trải qua cả Campuchia, Lào, Thái Lan... Biểu tượng của đế chế Khmer là kinh đô Angkor tráng lệ, một huyền thoại của Đông Nam Á.
Những sự thật thú vị về lịch sử thế giới: Từ trận chiến cấp quốc gia vì World cup tới bí ẩn mũi tượng Nhân Sư Ai Cập
03.11.2019 1249
Chắc hẳn, trong số 13 điều kỳ lạ dưới đây cũng có ít nhất vài chuyện bạn chưa từng biết về lịch sử thế giới, phải không? Còn nếu đã biết hết cả 13 điều này thì xin chúc mừng, bạn đã chính thức trở thành một cuốn từ điển sống rồi đấy!  Cho tới thời điểm các nước phương Tây bắt tay vào "khai phá văn minh" và tiến hành các công tác khảo cổ với các nền văn minh Ai Cập cổ đại, những tay trộm mộ hầu hết đã đi trước họ một bước; chỉ riêng lăng mộ của Tutankhamun là vẫn đứng vững tới hơn 3000 năm.
4 lý do giúp Thành Cát Tư Hãn "san phẳng" mọi âm mưu ám sát
03.11.2019 1253
Thành Cát Tư Hãn, người sáng lập ra đế quốc Mông Cổ, có rất nhiều kẻ thù. Vậy, làm sao ông "hóa giải" được các âm mưu ám sát mình? Thành Cát Tư Hãn là một nhân vật nổi tiếng trong lịch sử với việc tạo ra đế chế Mông Cổ nhờ đạo quân hùng mạnh bậc nhất thế giới ở thế kỷ thứ 13. Ông là một nhà quân sự và một chính trị gia xuất sắc trong lịch sử. Ông cũng từng công khai rằng khát khao cả đời của mình là đánh bại kẻ thù, cướp lấy đất đai, của cải và phụ nữ.
Dấu vết văn minh tiền sử: Người da đỏ ở Mỹ kể lại về thế giới ngầm dưới lòng đất và trận chiến với những người khổng lồ
03.11.2019 1398
Những người da đỏ Choctaw vùng Mississippi kể lại về cuộc sống ngầm của tổ tiên họ dưới lòng đất và những cuộc giao chiến với người khổng lồ…Họ kể lại rằng trước kia cách đây một thời gian rất lâu, tổ tiên của họ đã sống trong một thế giới ngầm dưới lòng đất, một thế giới mà họ cho rằng đó chính là nguồn cội quê hương của họ
Chuyện ít biết về nền văn minh Maya - một trong những bí ẩn lớn nhất của nhân loại
31.10.2019 1844
Trong sử sách, nền văn minh này đã đạt tới đỉnh cao của mọi lĩnh vực, từ kiến trúc, toán học, thiên văn học, cho đến nghệ thuật… với nhiều ghi chép đầy đủ. Tuy nhiên, sự biến mất của nó lại là một bí ẩn chưa được giải mã thấu đáo.
Tin xem nhiều
Tin mới nhất