Louis Pasteur - từ sinh viên sư phạm đến cha đẻ của vaccine phòng dại

Louis Pasteur - từ sinh viên sư phạm đến cha đẻ của vaccine phòng dại
04.01.2021 882
Chàng sinh viên sư phạm, Louis Pasteur, dần dấn thân vào nghiên cứu vi khuẩn và mang đến những thành tựu lớn lao cho ngành y học của thế giới.

Louis Pasteur (1822-1895) là nhà khoa học lỗi lạc của nước Pháp. Ông được đào tạo chuyên sâu trong lĩnh vực vật lý và hóa học, là người tiên phong trong ngành vi khuẩn học (cha đẻ của ngành vi sinh vật học), nhưng lúc sinh thời, ông nổi tiếng với vai trò người nghiên cứu và phát triển vaccine phòng bệnh dại.

Các công trình nghiên cứu của ông có giá trị to lớn trong các ngành y học, công nghệ thực phẩm, công nghệ sinh học… đặc biệt là các nguyên tắc về tiêm chủng, lên men, thanh trùng…

Năm 2020 nhân loại kỷ niệm 120 năm ngày mất của Louis Pasteur và 135 năm ngày ông thử nghiệm thành công vaccine ngừa bệnh dại - đánh dấu thành công quan trọng của nền y khoa thế giới.

Sinh viên sư phạm và động lực đến với nghiên cứu vi khuẩn

Cuộc đời của Louis Pasteur gắn liền với giai đoạn đầy biến động của lịch sử nước Pháp thời kỳ cận đại. Ông sinh ngày 27/12/1822 ở Dole, miền Trung nước Pháp, con trai thứ ba trong một gia đình làm nghề thuộc da.


Chân dung nhà khoa học Louis Pasteur (1822-1895). Ảnh: Wiki.

Cha ông, Jean-Joseph Pasteur, từng phục vụ cho quân đội Napoléon I trong thời kỳ hoàng kim của nước Pháp với các trận chiến ngang dọc châu Âu.

Pasteur sinh ra vào thời kỳ phục hồi của vương triều Bourbon (1815-1830), lớn lên trong thời kỳ quân chủ tháng Bảy (1830-1848), thành danh ở thời kỳ trị vì của Napoléon III (1852 - 1870) và thời kỳ đầu của nền Cộng hòa thứ Ba.

Đặc biệt, thời kỳ này, nước Pháp đẩy mạnh công cuộc xâm chiếm thuộc địa, trong đó có cuộc xâm lược Việt Nam từ năm 1858, do đó các thành quả nghiên cứu của ông ngay lập tức được lan tỏa và ứng dụng rộng rãi không chỉ ở châu Âu mà còn trên toàn thế giới.

Thuở nhỏ, Louis Pasteur có năng khiếu hội họa và đã từng vẽ rất nhiều các bức chân dung cho các thành viên trong gia đình ông, cư dân trong thành phố. Ông đến Paris vào tháng 10/1838 để chuẩn bị cho kỳ thi vào trường Sư phạm Paris (École normale de Paris), nhưng do thất vọng với cuộc sống mới, ông đến học tại Arbois và sau đó là trường hoàng gia Franche-Comté, ở Besançon.

Đến năm 1843, ông mới chính thức được nhận vào trường Sư phạm nơi ông theo học các chuyên ngành hóa học, vật lý và tinh thể học. Năm 1847, ông bảo vệ luận án tại khoa Khoa học Paris chuyên ngành Tiến sĩ khoa học, sau đó làm việc tại Dijon, Strasbourg, được bổ nhiệm chức danh giáo sư dự khuyết của khoa Khoa học Strasbourg ở tuổi 27, được nhận Huân chương Bắc Đẩu bội tinh của Napoléon III vào năm 1853 khi mới 31 tuổi.

Louis Pasteur kết hôn với Marie Laurent, con gái của hiệu trưởng trường Strasbourg, vào ngày 29/5/1849. Họ có với nhau 5 người con chung (Jeanne, Jean Baptiste, Cécile, Marie-Louise và Camille) trong đó có ba người con chết do các bệnh thương hàn và ung thư vào các năm 1859, 1865, 1866.

Đây là động lực để Pasteur đến với việc nghiên cứu các loại vi khuẩn, phục vụ trong lĩnh vực y học cứu người. Sau cái chết của con gái Cécile năm 1866, việc ông mất chức tại quản lý khoa học tại trường Sư phạm Paris đã thúc đẩy ông chuyên tâm vào công việc tại phòng thí nghiệm.

Cháu trai của ông, Louis Pasteur Vallery-Radot, là thành viên của Viện hàn lâm Pháp và Viện hàn lâm Y khoa - hậu duệ cuối cùng của Louis Pasteur.

Từ nghiên cứu về vi khuẩn đến thử nghiệm thành công vaccine phòng dại

Từ năm 1863, vốn là người bảo hoàng, theo lệnh của Napoléon II, Louis Pasteur bắt đầu nghiên cứu về những biến chất của rượu vang, quá trình lên men của nho. Thành quả của quá trình này được đúc kết trong tác phẩm xuất bản năm 1866, Études sur le vin (Những nghiên cứu về rượu vang).

Tháng 10/1865, cùng với Jean Baptiste André Dumas (nhà hóa học và dược học), ông được bổ nhiệm chức chủ tịch một ủy ban nghiên cứu về dịch tả. Cũng từ năm 1865 đến năm 1869, Louis Pasteur nghiên cứu các bệnh liên quan đến nhộng tằm, giúp chống lại bệnh tật và bảo vệ nghề nuôi tằm ở Pháp dưới thời Đế chế thứ Hai.


Joseph Meister (1876 - 1940) sau khi được chữa khỏi bệnh dại. Nguồn: Linkedin.

Sau những thành công kể trên, Louis Pasteur cùng đội ngũ của ông tiếp tục nghiên cứu về các vi sinh vật gây các bệnh truyền nhiễm ở động vật và người. Bằng việc phát hiện ra các chủng vi khuẩn (phế cầu khuẩn, tụ cầu khuẩn và liên cầu khuẩn), Pasteur đã xây dựng các nguyên tắc căn bản đầu tiên và rất quan trọng trong việc vô khuẩn, tạo nên sự thay đổi lớn trong lĩnh vực y học, đặc biệt là trong phẫu thuật (từ tiểu phẫu đến hậu phẫu).

Tiếp sau đó là các công trình nghiên cứu thành công trong việc tạo miễn dịch cho gà chống bệnh tả hay lợn chống bệnh than.

Từ năm 1880 đến 1885, Pasteur đã dành thời gian nghiên cứu vaccine phòng bệnh dại. Đây là căn bệnh xuất hiện từ lâu đời, do virus có nguồn gốc từ động vật gây ra, truyền sang người do tiếp xúc với nước bọt hoặc vết thương.

Virus bệnh dại gây viêm não và tủy cấp tính, khiến người bệnh chết sau những cơn đau đớn kéo dài. Thời kỳ này, người dân châu Âu nhiều người bị mắc bệnh này do tiếp xúc với chó, mèo, chuột hoặc gấu hoang.

Pasteur đã nuôi cấy virus dại này từ tủy sống của thỏ và được thử nghiệm đầu tiên trên người vào ngày 6/7/1885. Bệnh nhân đầu tiên được cứu sống từ vaccine ngừa bệnh dại là Joseph Meister, một cậu bé 9 tuổi người Alsace.

Thử nghiệm này đánh dấu một bước tiến vượt bậc của nền y học thế giới, nhưng sau đó bị lên án bởi trước khi tiêm vào người Joseph, loại vaccine này chưa từng được thử nghiệm trên cơ thể của động vật. Joseph Meister sau này trở thành người gác cổng của viện Pasteur (từ 1918 đến 1940).

Lan tỏa thành quả nghiên cứu của Pasteur đến Đông Dương

Một năm trước khi Pasteur thử nghiệm thành công vaccine phòng bệnh dại, triều đình Huế ký kết hiệp ước Giáp Thân (Patenotre - 1884), Việt Nam hoàn toàn mất độc lập vào tay Pháp. Năm 1887, Viện Pasteur nghiên cứu về dịch tễ được thành lập.

Việt Nam là nơi đầu tiên Pháp thành lập chi nhánh của viện Pasteur ở nước ngoài. Bác sĩ Albert Calmette (1862-1933), một trong những học trò của Pasteur, được giao nhiệm vụ đến Sài Gòn để thành lập một chi nhánh vào năm 1891.

Sau đó, chính quyền Đông Dương thành lập các chi nhánh khác tại Nha Trang (1895), Hà Nội (1925) và Đà Lạt (1936). Việt Nam là nơi có nhiều chi nhánh viện Pasteur được thành lập nhất trên thế giới.

Những nghiên cứu của các viện Pasteur tại Đông Dương về vi trùng học, côn trùng, ký sinh trùng, về các bệnh gây nên do thực phẩm và virus, đặc biệt là bệnh sốt rét và bệnh thổ tả, được xem là những thành quả quan trọng đối với ngành dịch tễ Việt Nam nói riêng và thế giới nói chung.

Louis Pasteur làm giám đốc viện nghiên cứu mang tên ông cho đến cuối đời. Ông chút hơi thở cuối cùng vào ngày 28/9/1895. Thi thể ông được lưu giữ trong lòng viện Pasteur tại Paris.

Ông được UNESCO tôn vinh là Ân nhân của nhân loại. Câu nói nổi tiếng La science n’a pas de patrie, parce que le savoir est le patrimoine de l’humanité (Khoa học không có tổ quốc, bởi vì kiến thức là di sản của nhân loại) được in lại trên huân chương do UNESCO thiết kế nhân kỷ niệm 100 năm ngày mất của ông (1895-1995).

Bài viết được tham khảo từ zingnews.vn
Tin chọn lọc khác
Sinan - Kiến trúc sư trưởng bậc thầy của Đế quốc Ottoman
04.01.2021 825
Từ thế kỷ 13 đến thế kỷ 16, Đế quốc Ottoman phát triển từ một lãnh địa nhỏ ở Anatolia, Thổ Nhĩ Kỳ thành một đế chế rộng lớn kiểm soát vùng lãnh thổ từ Đông Âu sang Tây Á đến Bắc Phi. Sự chuyển đổi này đi kèm với sự phát triển kiến trúc độc đáo theo phong cách Ottoman. Trên khắp các lãnh thổ khác nhau bị cai trị dưới Đế quốc Ottoman đa dạng về ngôn ngữ, tôn giáo hay văn hóa, những tòa nhà tráng lệ với mái vòm đồ sộ và những ngọn tháp nhọn hoắt như những cây bút chì vươn lên là biểu tượng có thể nhận ra của một Ottoman hùng vĩ.
Archimedes - nhà bác học vĩ đại của Hy Lạp cổ đại
23.01.2021 1723
Archimedes là nhà bác học người Hy Lạp cổ đại. Ông nghiên cứu ở nhiều lĩnh vực khác nhau như toán học, vật lý, thiên văn học…
Tác giả thuyết tiến hoá hiện đại ở sinh vật - Charles Robert Darwin
04.01.2021 598
Đó là nhà tự nhiên học người Anh, Charles Robert Darwin (1809-1882). Ông là tác giả của thuyết tiến hoá hiện đại ở sinh vật, học thuyết đã có một ảnh hưởng rất lớn đến các ngành khoa học về trái đất và sự sống, cũng như đối với tư tưởng của nhân loại.
Không phải Thomas Edison, đây mới là nhà phát minh 'khủng' nhất thế giới: 3.500 bằng sáng chế, tự chữa ung thư cho chính mình
05.02.2021 1547
Ông Yoshiro Nakamatsu đã có bản quyền của hơn 3.500 sáng chế, gấp 3 lần so với 1.093 bằng sáng chế của nhà phát minh vĩ đại Thomas Edison.
Louis Pasteur - từ sinh viên sư phạm đến cha đẻ của vaccine phòng dại
04.01.2021 883
Chàng sinh viên sư phạm, Louis Pasteur, dần dấn thân vào nghiên cứu vi khuẩn và mang đến những thành tựu lớn lao cho ngành y học của thế giới.
Có thể bạn chưa biết: Những thiên tài toán học xuất chúng trong lịch sử
19.11.2020 1645
Từng bị kì thị, bị coi là lập dị ở thời kỳ đó, nhưng những nhà toán học vẫn lạc quan, vẫn luôn dành thời gian, công sức để nghiên cứu những công thức, những lý thuyết mới với mong muốn phát triển hệ thống toán học của nhân loại. Những công thức chúng ta đã từng học khi còn ngồi trên ghế nhà trường đều là những công trình vĩ đại mà các thiên tài để lại. Chúng ta cùng tìm hiểu 7 gương mặt “lạ mà quen” này nhé!
Nhà khoa học cứu thế giới khỏi thảm họa Chernobyl
31.10.2019 867
Một trong những người đầu tiên nắm được quy mô của thảm họa - đã có mặt để giảm thiểu hậu quả. Những quyết định của Legasov đã giúp cứu sống hàng triệu người, nhưng ông đã phải trả cái giá cuối cùng.
MIT công bố danh sách 10 nhà sáng chế tài năng dưới 35 tuổi, vinh danh tới 2 người Việt Nam
31.10.2019 765
Giải thưởng này là sự ghi nhận các nghiên cứu của anh về công nghệ sinh học và vật liệu, không chỉ giúp các biện pháp phẫu thuật trở nên an toàn hơn mà còn đem lại các chức năng thông mình cho việc theo dõi sức khỏe người.
Tin xem nhiều
Tin mới nhất