Norte Chico: Nền văn minh lâu đời nhất ở châu Mỹ

Norte Chico: Nền văn minh lâu đời nhất ở châu Mỹ
05.01.2021 1109
Norte Chico là nền văn minh cổ xưa phát triển ở Peru cách đây khoảng 5.000 năm, trong thời kỳ Tiền Columbus. Dựa trên các bằng chứng khảo cổ, giới khoa học xác nhận đây là nền văn minh lâu đời nhất được biết đến ở châu Mỹ.


Những công trình kiến trúc còn sót lại của nền văn minh Norte Chico nhìn từ trên cao. Ảnh: Ancient Origins.

Các trung tâm dân cư lớn của nền văn minh Norte Chico nằm cách khoảng 200 km về phía Bắc của thủ đô Lima, tại khu vực ngày nay là vùng Norte Chico ở duyên hải Bắc Trung Bộ Peru. Nền văn minh Norte Chico còn được gọi là Caral hoặc Caral-Supe, bởi vì các nhà nhà nghiên cứu phát hiện nhiều bằng chứng khảo cổ nhất về nền văn minh này tại thành phố Caral ở Thung lũng Supe.

Dựa trên kết quả xác định niên đại cổ vật bằng carbon phóng xạ, giới khoa học kết luận thời kỳ hình thành nền văn minh Norte Chico là vào khoảng thiên niên kỷ thứ 4 trước Công nguyên. Trong khi đó, thời kỳ phát triển thịnh vượng nhất của nó vào khoảng thiên niên kỷ 3 trước Công nguyên. Cư dân của nền văn minh Norte Chico sống trong vùng đất nội địa đã phát triển cùng khoảng thời gian với những cộng đồng ven biển đầu tiên ở Peru – chủ yếu là các làng chài. Điều này thách thức quan điểm trước đây cho rằng tất cả các nền văn minh đầu tiên ở Peru và phần còn lại của Nam Mỹ đều bắt nguồn ở khu vực ven biển.

Điều thú vị là những cộng đồng dân cư ven biển và người dân sống ở vùng Norte Chico vẫn tồn tại một mối quan hệ phụ thuộc chặt chẽ lẫn nhau. Người dân Norte Chico trồng bông nhằm đổi lấy cá của làng chài ven biển. Ngược lại, các ngư dân sử dụng bông đổi được để làm lưới bắt cá.

“Tại khu vực Norte Chico, xã hội săn bắn hái lượm thô sơ đã phát triển thành một mô hình tổ chức xã hội phức tạp hơn rất nhiều”, Alvaro Ruiz, nhà nghiên cứu tại Đại học Northern Illinois cho biết. “Chúng ta cần phải nhìn nhận lại quá trình hình thành các nền văn minh trong giai đoạn đầu ở Peru và cả Nam Mỹ”.

Các tàn tích nổi bật nhất của nền văn minh Norte Chico là những công trình kiến trúc đồ sộ. Dễ thấy nhất trong số đó là các kim tự tháp phục vụ mục đích nghi lễ. Họ thường xây kim tự tháp bằng đá có dạng bậc thang, đáy hình chữ nhật. Chỉ riêng ở Caral, giới khảo cổ đã phát hiện 6 kim tự tháp khổng lồ, trong đó lớn nhất là Kim tự tháp Pirámide Mayor (Kim tự tháp Lớn). Chúng được xây dựng bằng cách xếp chồng lần lượt các túi làm từ cây sậy chứa đầy đá với nhau, cho đến khi tạo thành hình dạng của kim tự tháp.

Điểm đặc biệt là ở Caral không hề có những dấu tích của vũ khí, chiến tranh và thậm chí không có cả những bức tường bao quanh các công trình. Cuộc sống của những cư dân nơi đây khá yên bình.


Kim tự tháp của nền văn minh Norte Chico ở Thung lũng Supe, Peru. Ảnh: Adobe Stock.

Ngoài kim tự tháp, nền văn minh Norte Chico còn được biết đến với nhiều công trình kiến trúc độc đáo khác như đền thờ, nhà hát, quảng trường hình tròn lõm xuống. Họ cũng rất giỏi trong việc xây dựng các kênh mương thủy lợi để cải thiện điều kiện canh tác nông nghiệp. Tất cả công trình kiến túc lớn của nền văn minh Norte Chico đều nằm gần các kênh tưới tiêu, điều này cho thấy tầm quan trọng của kênh đào trong đời sống hằng ngày của họ.

Nền văn minh cổ đại không có đồ gốm

Căn cứ vào các đồ vật khai quật được thuộc về nền văn minh Norte Chico, không có bằng chứng nào cho thấy họ sở hữu công nghệ làm gốm. Điều này khá kỳ lạ, bởi vì người ta thường cho rằng con người có kỹ năng làm gốm trước khi biết cách xây dựng các công trình kiến trúc đồ sộ. Việc thiếu hụt các đồ tạo tác bằng gốm kèm theo nghệ thuật trang trí sơ sài cho thấy nền văn minh Norte Chico gần như không có nghệ thuật thị giác nào đáng kể.

Những cư dân Norte Chico nướng chín thức ăn trực tiếp trên lửa thay vì đun chúng trong các nồi làm bằng đất nung. Họ sử dụng quả bầu khô để đựng thực phẩm và nước uống. Trên một số quả bầu khai quật được, các nhà khảo cổ phát hiện hình vẽ có thể đại diện cho một vị thần. Điều này cho thấy nền văn minh Norte Chico đã xuất hiện hệ thống niềm tin tôn giáo.

Căn cứ vào bằng chứng khảo cổ, các khu định cư của nền văn minh Norte Chico đã bị bỏ hoang sau năm 1800 trước Công nguyên. Mặc dù không rõ nguyên nhân tại sao điều này xảy ra, nhưng các học giả suy đoán cư dân Norte Chico đã di cư đến các vùng đất khác trên lãnh thổ Peru, mang theo cả những thành tựu về nông nghiệp và văn hóa của họ.

“Có thể họ đã mang theo kỹ thuật tưới tiêu lên phía Bắc và đi sâu xuống phía Nam, giúp mang lại năng suất nông nghiệp cao hơn cho những vùng họ đặt chân đến”, Winifred Creamer, nhà nhân chủng học tại Đại học Northern Illinois (Mỹ), cho biết. Creamer tin rằng có thể những nền văn hoá Andes lớn khác, như nền văn minh Chavin phát triển cách đây 3.000 năm, bắt nguồn từ con cháu người Norte Chico, hoặc đã bị ảnh hưởng bởi họ.

Một lời giải thích khác được nhiều người chấp nhận bắt nguồn từ các nghiên cứu tại di chỉ khảo cổ Vichama ở Thung lũng Supe. Ngay trước khi người Norte Chico rời khỏi nhà, họ đã khắc hình ảnh con rắn và những người gầy gò, tiều tụy lên tường. Điều này cho thấy, người dân sống trong khu định cư có vẻ như đang bị chết đói, thiếu nước, và họ chuyển đến nơi khác với hy vọng có cuộc sống tốt đẹp hơn.

Hiện nay, vẫn còn những tranh cãi về việc liệu xã hội Norte Chico đã thực sự được coi là nền văn minh hay chưa. Một xã hội cần phải hội tụ đủ nhiều yếu tố và điều kiện khác nhau để trở thành nền văn minh, và có vẻ như Norte Chico đang thiếu một vài trong số chúng. “Một số ít nhà khoa học cho rằng Norte Chico không phải là nền văn minh. Họ có quá ít tác phẩm nghệ thuật và tạo vật. Một tiêu chí khác cho một nền văn minh là sự đô thị hóa, nhưng chúng ta chưa biết những trung tâm dân cư của người Norte Chico đã được coi là đô thị hay chưa”, Creamer nói. Do đó, một số người thích sử dụng thuật ngữ “xã hội phức tạp” hơn là “nền văn minh” khi đề cập đến Norte Chico.

(Theo Ancient Origins)
Tin chọn lọc khác
Văn hoá Tây Âu thời phục hưng
05.01.2021 4980
Văn hoá Tây Âu thế kỉ V - X dựa trên nền tảng nền kinh tế tự cung tự cấp, sự giao lưu trao đổi rất hạn chế, văn hoá vì vậy cũng phát triển không đáng kể. Tới thế kỉ XIV, với sự phát triển kinh tế công thương ở các thành thị, quan hệ sản xuất tư bản chủ nghĩa dần dần hình thành và ngày càng lớn mạnh. Các nhà tư tưởng của giai cấp tư sản không còn chịu chấp nhận những giáo lí phong kiến lỗi thời, họ vận động khôi phục lại sự huy hoàng của văn hoá Tây Âu thời cổ đại. Họ tìm thấy trong nền văn hoá cổ đại những yếu tố phù hợp với mình, có lợi cho mình để đấu tranh chống lại những trói buộc của nền văn hoá trung cổ.
Văn minh Tây Âu thời trung đại
05.01.2021 3405
Với những mâu thuẫn xã hội ngày càng gay gắt, có thể nói vào đầu thế kỷ XX, nước Nga đã trở thành nơi hội tụ các mâu thuẫn của thế giới. Đó là các mâu thuẫn giữa tư sản và vô sản, giữa địa chủ và nông dân, giữa chế độ Nga hoàng và các dân tộc bị áp bức, giữa đế quốc Nga và các đế quốc khác. Các mâu thuẫn này đan xen, chồng chéo với nhau. Những hậu quả nặng nề của cuộc chiến tranh thế giới thứ nhất (1914 - 1918) đã làm các mâu thuẫn này ngày càng trở nên hết sức gay gắt như miếng đất thuận lợi cho sự bùng nổ của một cuộc cách mạng xã hội.
Văn minh thế giới nửa đầu thế kỷ XX
25.01.2021 1722
Với những mâu thuẫn xã hội ngày càng gay gắt, có thể nói vào đầu thế kỷ XX, nước Nga đã trở thành nơi hội tụ các mâu thuẫn của thế giới. Đó là các mâu thuẫn giữa tư sản và vô sản, giữa địa chủ và nông dân, giữa chế độ Nga hoàng và các dân tộc bị áp bức, giữa đế quốc Nga và các đế quốc khác. Các mâu thuẫn này đan xen, chồng chéo với nhau. Những hậu quả nặng nề của cuộc chiến tranh thế giới thứ nhất (1914 - 1918) đã làm các mâu thuẫn này ngày càng trở nên hết sức gay gắt như miếng đất thuận lợi cho sự bùng nổ của một cuộc cách mạng xã hội.
Tìm hiểu về nền văn minh Ấn Độ
05.01.2021 3488
Nền văn minh Ấn Độ là một nền văn minh nổi tiếng và thuộc về những nền văn minh cổ nhất thế giới, bao gồm cả vùng đất ở các nước như: Ấn Độ, Pakistan, Nepan, Bangladesh ngày nay. Hàng năm vào mùa tuyết tan, nước từ dãy Himalaya theo sông Hằng và sông Ấn đổ xuống vùng đồng bằng mang theo lượng phù sa lớn bồi đắp cho những cánh đồng ở Bắc Ấn, nền văn minh ở lưu vực sông Ấn (3000-1800 TCN) đã thấm đượm những tư tưởng và hình thức nghệ thuật mà về sau người ta xem như bản sắc tiêu biểu cho Ấn Độ. 
Nền văn minh La Mã cổ đại
05.01.2021 4160
La Mã cổ đại là nền văn minh La Mã bắt đầu từ sự kiện thành lập thành phố Rome vào thế kỷ thứ ́8 TCN cho tới sự sụp đổ của Đế quốc Tây La Mã vào thế kỷ thứ 5 CN, bao gồm các thời kỳ Vương quốc La Mã, Cộng Hòa La Mã và Đế quốc La Mã cho tới khi đế quốc Tây La Mã sụp đổ. Thuật ngữ này đôi khi chỉ được sử dụng để nhắc đến các thời kỳ vương quốc và cộng hòa, ngoài ra không bao gồm thời kỳ đế quốc tiếp sau.
Vài nét về nền văn minh Trung Hoa
05.01.2021 6634
Văn hóa Trung Quốc là một trong những nền văn hóa lâu đời nhất và phức tạp nhất trên thế giới. Các vùng mà văn hóa Trung Quốc thống trị trải dài trên một khu vực địa lý rộng lớn ở miền Đông châu Á với các phong tục và truyền thống rất nhiều điểm khác nhau giữa các thị trấn, thành phố và tỉnh. Văn hóa Trung Quốc đã lan truyền và ảnh hưởng mạnh mẽ đến các dân tộc, quốc gia lân cận như Triều Tiên (bây giờ gồm Bắc Triều Tiên và Hàn Quốc), Đài Loan, Nhật Bản và Việt Nam (thời kỳ Bắc thuộc).
Norte Chico: Nền văn minh lâu đời nhất ở châu Mỹ
05.01.2021 1110
Norte Chico là nền văn minh cổ xưa phát triển ở Peru cách đây khoảng 5.000 năm, trong thời kỳ Tiền Columbus. Dựa trên các bằng chứng khảo cổ, giới khoa học xác nhận đây là nền văn minh lâu đời nhất được biết đến ở châu Mỹ.
Hoàng Hà – nơi sản sinh ra nền văn minh Trung Hoa
05.01.2021 1514
Từ ngàn xưa con người và các bộ lạc thường chọn nơi sinh sống ven các con sông lớn. Với tập tục đó các nền văn minh dần hình thành ven các con sông lớn. Trung Quốc là quốc gia có hàng ngàn con sông lớn nhỏ. Trong đó có hai con sông lớn nhất là sông Hoàng Hà và sông Trường Giang (hay sông Dương Tử). Hoàng Hà chính là nơi sản sinh ra nền văn minh Trung Hoa.
Nền văn minh Hy Lạp cổ đại
25.12.2020 3492
Bên cạnh nền văn minh Ai Cập cổ đại, Hy Lạp cổ đại cũng là một nền văn minh lâu đời và có những nét đặc trưng riêng biệt của nó, góp phần cho sự phát triển của kỷ nguyên sau này. Chúng ta cùng tìm hiểu lịch sử hình thành và một số nét văn hoá đặc trưng của nền văn minh cổ đại này nhé!
Bí ẩn nền văn minh Maya
25.12.2020 1136
Từ trước tới nay, mỗi khi nhắc đến các nền văn minh cổ đại, ta thường nhắc đến Ai Cập. Tuy nhiên, sẽ là một thiếu sót nếu không nhắc đến nền văn minh Maya (Mexico cổ đại) - nền văn minh là tiền đề cho rất nhiều đế chế lịch sử khác. Chúng ta cùng tìm hiểu lịch sử hình thành và các đặc trưng văn hoá của nền văn mình nổi tiếng này nhé!
Ai Cập cổ đại - Cái nôi của nền văn minh nhân loại
28.12.2020 2688
Chúng ta đã biết đến Ai Cập cổ đại nổi tiếng với kim tự tháp, những lăng mộ cổ,…nhưng lịch sử hình thành của nó như thế nào chắc chắn vẫn là một điều bí ẩn. Mặc dù tồn đại hàng ngàn năm, nhưng nền văn minh này vẫn được xem là thước đo, là cái nôi cho nền văn minh hiện đại phải học tập. Bài viết này sẽ giúp chúng ta hiểu hơn về lịch sử hình thành, các nét đặc trưng văn hoá và những thành tựu mà người Ai Cập cổ đã phát minh ra và nó đã được ứng dụng cho ngày nay.
Tìm hiểu nền văn minh Babylon
31.12.2020 1173
Babylon là một nền văn minh ở khu vực Lưỡng Hà cổ đại. (1895 TCN – 539 TCN) Các di tích của thành quốc này được phát hiện ngày nay nằm ở Al Hillah, tỉnh Babil, Iraq, khoảng 85 km về phía nam thủ đô Baghdad. Nền văn minh Babylon để lại một dấu ấn quan trọng cho sự phát triển của loài người.
Sumer - Nền văn minh cổ đại sớm nhất trong lịch sử loài người
09.01.2021 3914
Sumerian, một trong những nền văn minh phát triển mạnh trong khu vực Lưỡng Hà là nền văn minh phức tạp đầu tiên được biết đến cho đến nay, phát triển từ một số thành bang vào thiên niên kỷ thứ 4 trước Công nguyên. Nền văn minh này phát minh ra gạch, bánh xe, công cụ cày bừa, và đồ gốm lần đầu tiên trong lịch sử. Chúng ta cùng tìm hiểu lịch sử phát triển và các đặc trưng văn hoá của nền văn minh này nhé!
Tin xem nhiều
Tin mới nhất