Hát chèo trong tiềm thức dân gian Việt

Hát chèo trong tiềm thức dân gian Việt
20.04.2020 1180

Đồng bằng Bắc Bộ chiếc nôi hát chèo

Đồng bằng Bắc Bộ là vùng châu thổ phù sa cổ có bề dày lịch sử hình thành cư dân lúa nước từ 4000 đến 3000 năm, tương ứng với các thời đại vua Hùng. Nơi đây sớm hình thành các tiểu vùng văn hóa như đất tổ, kinh Bắc, Thăng Long, xứ Đông, xứ Đoài, Thượng châu thổ, Trung châu thổ, Hạ châu thổ… rất đặc trưng, độc đáo và giàu bản sắc bản địa.

Nơi đây không chỉ có bồi đắp tích tụ phù sa mà còn diễn ra mạnh mẽ sự bồi đắp, trầm lắng và tích lũy những kho tàng khổng lồ về ca dao, tục ngữ, thành ngữ, lộng ngữ, ngoa ngữ, câu đố, ví đối, nghi lễ, diễn xướng, dân nhạc, dân vũ. Trên nền tảng ấy, các làn điệu chèo và sân khấu chèo được hình thành, được nuôi dưỡng, được phát triển trở thành một trong những di sản vô giá của Đồng bằng Bắc Bộ.

Từ những câu ca dao, đồng dao, hò vè đơn lẻ tấu lên trong lao động sản xuất và sinh hoạt gia đình, làng xã dần trở thành làn, thành điệu, trở thành gánh hát, chiếu chèo, phường chèo. Hát chèo đi vào từng nhà, đi vào hội làng và mọi sinh hoạt xã hội như cưới xin, ma chay, khao vọng, đình đám… thu hút hấp dẫn cả người hát, người nghe, người xem đều say như điếu đổ.

Đi tìm làn, điệu trong chèo

Chèo là loại hình nghệ thuật tổng hợp. Chèo tổng hòa các yếu tố dân ca, dân vũ, dân nhạc, diễn xướng, tuồng tích trở thành đặc sản văn hóa đặc trưng ở Bắc Bộ. Xuất phát từ âm hưởng của giai điệu dân ca dần dần hình thành các tố chất buồn, vui, trong sáng, trầm tư, dí dỏm, trào lộng từng câu hát, trong từng hoàn cảnh cụ thể. Trong sự phát triển thăng hoa của lối nói, lời thơ, trò diễn dân giã đã xướng lên, ngân nga thành làn, thành điệu.

Đi liền với làn là điệu. Điệu lấy chất liệu, hơi hướng từ làn nhưng được cấu trúc chặt chẽ, định hình nghiêm chỉnh cùng kỹ thuật thể hiện lời hát, thanh điệu ở mức độ cao hơn, ổn định hơn. Điệu được dùng cho đơn ca, đối ca, đồng ca, tốp hát để miêu tả tâm trạng, tính cách nhân vật và bối cảnh. Điệu không được chênh khỏi làn và phải bảo đảm bảo đúng đặc trưng hát chèo. Ở điệu, vai trò âm nhạc được coi trọng, được phát huy, tạo hiệu ứng lan tỏa của câu hát, lời hát.Trong chèo, làn là hơi thở của nhạc điệu. Làn là theo khổ thơ lời hát mà ngân lên. Nhiều lời câu hát sẽ dài, ít lời câu hát ngắn lại. Làn còn được biến tấu để diễn đạt cảm xúc, tình huống cụ thể của tích, trò. Làn chính là sản phẩm của ứng tác âm thanh, ứng diễn tự do theo phương thức dân giã, dân gian. Làn chính là môi trường âm nhạc của câu hát, là âm nhạc hóa thơ ca, được nảy nở từ nhịp trống phách và nét dạo của các nhạc cụ trong chèo.

Sự phong phú của lối hát chèo

Âm nhạc đóng vai trò dẫn dắt, nâng tầm, chắp cánh cho câu hát chèo. Nhạc cụ trong chèo bộ gõ có trống bản, trống nhỏ, trống cơm, trống đế, mõ, thanh la. Bộ giây có nhị, đàn nguyệt, đàn tam, hồ. Bộ hơi có sáo trúc. Với người xem, họ sở hữu trống chầu hỗ trợ tiếp lửa cho đêm hát, hội diễn.

Trong chèo có cách diễn tả bằng nghệ thuật múa. Múa chèo đặc sắc ở đôi bàn tay kết hợp chuyển động toàn thân nhẹ nhàng uyển chuyển theo tiết tấu câu hát theo nhịp điệu cung bậc của cảm xúc. Chiếc quạt là đạo cụ ưu thế để người hát, người diễn hòa nhập với động tác múa. Múa trong chèo mang tính ước lệ những động tác trong lao động và cuộc sống.

Hề chèo là nhân vật ước lệ rất phổ biến ở các trò diễn tạo ấn tượng, hoạt náo cho không khí cuộc hát, đêm hát. Với nghệ thuật trào lộng dân gian và sử dụng lối ngọa ngữ sắc sảo hề chèo để lại tiếng cười hỉ xả nơi thôn giã.

Hát chèo có cả trăm làn điệu nằm trong các loại hình: sắp, sử, hề, văn, đường trường, sa lệch, xẩm xoan, luyện năm cung, cách cú, lới lơ, làn thảm, đào liễu, gà rừng… Thế kỷ trước các bậc tiền bối làng chèo còn đưa thêm vào các làn điệu vốn ra đời ở bên ngoài đồng bằng Bắc Bộ như: bồng mạc, sa mạc, hát ví, trống quân, cò lả, hành vân… làm phong phú thêm nghệ thuật chèo.

Hát chèo in đậm nét trong tiềm thức dân gian người Việt. Không chỉ riêng với đồng bằng Bắc Bộ mà còn tỏa rộng, vươn xa trong đời sống văn hóa - nghệ thuật đương đại của đất nước.

Tin chọn lọc khác
Nghe người trẻ làm mới nhạc Trịnh Công Sơn
14.04.2020 961
Người trẻ làm mới nhạc Trịnh không còn là việc mới mẻ - với những khán giả yêu nhạc Trịnh nói riêng và âm nhạc Việt Nam nói chung. Gần nhất, có ca sĩ Hà Lê đã gây ấn tượng mạnh với ca khúc “Hạ trắng” trong chương trình “Trời sinh một cặp 2020” khi “khoác” lên nhạc Trịnh một diện mạo mới . 
Âm nhạc chất liệu dân gian đang hồi sinh ở Vpop
10.04.2020 245
Sự yêu thích bất ngờ của khán giả dành cho những bài hát nửa rap nửa bolero như Sóng gió, Bạc phận, Hồng nhan, Em gì ơi dường như cho thấy âm nhạc hiện nay đang còn nhiều đất trống cho âm nhạc ngoại vi. Bởi Vpop trước giờ vẫn được định hình cho thị hiếu thành thị, với những dòng nhạc hiện đại chịu ảnh hưởng của thế giới như pop, rap, R&B...
Nhạc truyền thống sống trong thời hiện đại
09.04.2020 211
Nhịp sống hiện đại càng lúc càng nhanh đến mức mà rất ít người quay mặt để nhìn lại những giá trị truyền thống. Nhưng không vì lẽ đó mà các giá trị xưa kia, nhất là âm nhạc truyền thống ngày càng bị mai một.
Bản tiếng Anh của Ghen Cô Vy ra mắt cùng dự án 'EndcoV'
08.04.2020 204
MV Ghen cô Vy (Ghen co Vy) bản tiếng Anh ra mắt vào 20h tối 9-4 với sự tham gia của ca sĩ Min, Erik. Đi kèm là dự án #EndCoV do tín đồ thời trang Châu Bùi với vai trò đại sứ.
Đưa văn hóa dân gian vào nhạc trẻ
07.04.2020 336
Nhiều ca sĩ chọn hướng đưa văn hóa dân gian vào sản phẩm âm nhạc của mình, tạo nên làn gió mới cho nhạc trẻ Việt thời gian gần đây và nhận được sự ủng hộ của đông đảo khán giả.
Ấn tượng cải lương Việt với Triều kịch Quảng Đông
05.04.2020 203
Lễ hội Nguyên tiêu diễn ra định kỳ hàng năm đều để lại ít nhiều ấn tượng với công chúng khi kết thúc và năm nay cũng không ngoại lệ. Bởi trong Lễ hội Nguyên tiêu truyền thống năm nay, khán giả mộ điệu còn có những ký ức tuyệt vời về cải lương Việt với Triều kịch Quảng Đông, khi hai hình thức nghệ thuật này có buổi giao lưu thú vị.
Nhạc Việt cần bảng xếp hạng như Billboard
04.04.2020 213
Khi những con số tưởng chừng rất thật như lượt view, top trending trên YouTube Việt Nam luôn bị tác động, phù phép, thị trường âm nhạc cần đến bảng xếp hạng chuyên môn có giá trị khác như Billboard
Xây dựng tượng nhạc sĩ Trịnh Công Sơn bên bờ biển Quy Nhơn
03.04.2020 181
Tỉnh Bình Định đang tiến hành thực hiện chủ trương xây dựng tượng nghệ thuật nhạc sĩ Trịnh Công Sơn tại công viên bên bờ biển TP Quy Nhơn.
Tân nhạc Việt Nam dưới mắt Jason Gibbs
02.04.2020 190
Sau nhiều năm bỏ công sức nghiên cứu âm nhạc Việt Nam (từ năm 1993), Jason Gibbs (hiện đang làm việc ở Thư viện Công cộng San Francisco, Mỹ) đã cho ra đời nhiều bài tiểu luận về tân nhạc Việt Nam, cũng như phân tích ảnh hưởng của phương Tây đối với âm nhạc Việt Nam.
Nhạc Việt giữa cơn bão cách mạng công nghiệp 4.0
01.04.2020 186
TP.HCM diễn ra tọa đàm với chủ đề “Nền công nghiệp âm nhạc Việt Nam trong xu hướng hội nhập quốc tế và công nghiệp âm nhạc dưới tác động của cách mạng công nghiệp 4.0”.
Mashup những bài hát dễ nghe giúp bạn thư giãn tinh thần
10.02.2020 508
Mashup những bài hát dễ nghe giúp bạn thư giãn tinh thần Tuyển tập những bản hit Việt Nam trữ tình dễ nghe giúp bạn cảm thấy thoải mái, thư giãn sau một ngày làm việc mệt mỏi. Những bài hát trong list nhạc cũng giúp bạn dễ đi vào giấc ngủ hơn, hãy lắng nghe trước khi đi ngủ để cả thấy nhẹ nhàng hơn.
Những Bản Hit Mashup Cover Tình Yêu Ngọt Ngào
13.02.2020 832
Những Bản Hit Mashup Cover Tình Yêu Ngọt Ngào Cùng lắng nghe với nửa kia vào những ngày đông lạnh giá để thấy ấm áp hơn nhé.
Tuyển tập 20 ca khúc siêu lãng mạng cho mùa Valentine
12.02.2020 693
Tuyển tập 10Những bát hát về tình yêu vô cùng lãng mạng và dễ thương cho mùa Valentine. Hãy dùng list nhạc này để tỏ tình với nửa kia thật lãng mạng và có một mùa Valentine thật ấm áp, hạnh phúc.
Bản hit mashup Lỡ Duyên - RUM ft NIT
13.02.2020 798
Bản hit mashup Lỡ Duyên - RUM ft NIT. Bản mashup đình đám của cặp đôi Rum, NIT từng đạt top thịnh hành sau khi tham gia chương trình ca nhạc phát sóng. Bài hát được kết hợp giữa dân gian và cách hát hiện đại tạo ra một tác phẩm vô cùng thú vị và dễ đi vào lòng người nghe.
Tuyển tập bản Hit Acoustic nhẹ nhàng tâm trạng hay 2020
10.02.2020 804
Tuyển tập bản Hit Acoustic Nhẹ Nhàng Tâm Trạng Hay 2020
Nhạc trẻ Acoustic hay nhất 2019
01.02.2020 556
Nhạc trẻ Acoustic hay nhất 2019. Những bản nhạc Việt acoustic dễ đi vào lòng người và là những bản nhạc nổi nhất năm 2019. Cùng thưởng thức khoản thời gian thư giãn với dòng nhạc acoustic sâu lắng
Nhạc thiền cho tâm bình lặng và an yên
03.02.2020 523
Nhạc thiền cho tâm bình lặng và an yên. Những bản nhạc thiền nhẹ nhàng và sâu lắng giúp bạn cảm thấy thư giãn và an yên. Tuyển tập gồm những bài nhạc thiền hay trong năm 2019.
Liên khúc nhạc Xuân 2020 vui tươi đón chào Tết Canh Tý.
12.01.2020 830
Top những bài nhạc Tết vui tươi, sống động chào năm Canh Tý 2020
Những bản nhạc nhẹ nhàng thư thái tâm hồn
31.10.2019 479
Một bản nhạc nhẹ nhàng lãng mạng, với một cuốn sách và ly caffe vậy là tận hưởng cuối tuần đầy trọn vẹn! Âm nhạc là cầu nối là nhịp thở êm dịu của cuộc sống đúng không bạn?
Tin xem nhiều
Tin mới nhất